Ali Taygun kimdir?
Ali Taygun, 1943 yılında İstanbul’da doğdu. Tiyatroya ilgisi Robert Koleji yıllarında başladı. Ortaokul döneminde amatör tiyatro çalışmalarına katılan Taygun, yüksek öğrenim döneminde sahne sanatlarına daha yoğun biçimde yöneldi. Robert Koleji’nin yüksek bölümünde İngiliz Dili ve Edebiyatı eğitimi aldıktan sonra 1966’da tiyatro eğitimi için Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti. Yale Üniversitesi’nde tiyatro yönetmenliği üzerine eğitim gördü ve 1969’da Master of Fine Arts derecesini tamamladı.
Tiyatro Kariyeri
1970’te Türkiye’ye döndükten sonra profesyonel tiyatro çalışmalarına başlayan Ali Taygun, bir süre Kent Oyuncuları kadrosunda yer aldı. 1974’te İstanbul Şehir Tiyatroları’na katıldı. Kariyeri boyunca İstanbul’un yanı sıra Ankara’daki çeşitli tiyatro ve opera kurumlarında da yönetmen olarak çalıştı.
Çalıştığı ve yapımlar yönettiği başlıca kurumlar:
- Kent Oyuncuları
- İstanbul Şehir Tiyatroları
- Ankara Birlik Sahnesi
- Ankara Çağdaş Sahne
- Ankara Devlet Tiyatrosu
- Ankara Devlet Operası
Taygun, klasik ve çağdaş tiyatro repertuvarından çok sayıda eseri sahneye taşıdı. Anton Çehov, William Shakespeare, Bertolt Brecht ve Samuel Beckett gibi önemli yazarların oyunları üzerinde çalıştı. Yönetmenliğini yaptığı yapımlarda oyunculuk, dramaturji ve sahneleme anlayışını bir arada ele alan bir yaklaşım benimsedi.
Yönettiği önemli tiyatro oyunlarından bazıları:
- Vişne Bahçesi
- Leyla ile Mecnun
- Godot’yu Beklerken
- Sezuan’ın İyi İnsanı
- Macbeth
- Meraki
- Hasır Şapka
- Ağrı Dağı Efsanesi
- Theope
- Canlı Maymun Lokantası
- Müfettiş
- Üç Kız Kardeş
- Özgürlüğüne Kavuşturulan Don Kişot
Ağrı Dağı Efsanesi, 1975 yılında İstanbul Belediyesi Şehir Tiyatroları tarafından sahnelendi ve Ali Taygun yapımın hem oyunlaştırmasını hem de yönetmenliğini üstlendi. Daha sonraki yıllarda İstanbul Şehir Tiyatroları’nda Macbeth, Leyla ile Mecnun ve Vişne Bahçesi gibi yapımları da yönetti.
Sinema ve Televizyon Kariyeri
Ali Taygun, tiyatro çalışmalarının yanında sinema ve televizyon projelerinde de oyuncu olarak yer aldı. 1970’li yıllardan 2000’li yıllara uzanan oyunculuk kariyerinde sinema filmleri, televizyon dizileri ve tarihî yapımlarda farklı karakterleri canlandırdı.
Oyuncu olarak yer aldığı önemli yapımlardan bazıları:
- Battal Gazi Destanı (1971)
- Unutulan Kadın (1971)
- Şeytan (1974)
- Şekerpare (1983)
- The Young Indiana Jones Chronicles (1993)
- Kurtuluş (1994)
- Baykuşların Saltanatı (2000)
- Üzgünüm Leyla (2000)
- Kolay Para (2002)
- Perçem (2004)
- Sen Ne Dilersen (2005)
- Yolculuk (2005)
- Esir Kalpler (2006)
- Dinle Neyden (2008)
IMDb kayıtlarında Taygun özellikle The Young Indiana Jones Chronicles, Kurtuluş ve Üzgünüm Leyla yapımlarıyla öne çıkar. The Young Indiana Jones Chronicles dizisinde Enver Paşa’yı, Kurtuluş yapımında ise Ali Kemal Bey’i canlandırdı.
Taygun kamera arkasında da çalışmalar yaptı. Şans Blokları ve Artist Palas adlı yapımlarda yönetmenlik, Çakalların İzinde adlı yapımda ise yapımcılık yaptığı kaynaklarda yer almaktadır. 1990’lı yıllardan itibaren televizyon yapımcılığıyla da ilgilendi.
Yazarlık, Çeviri ve Akademik Çalışmaları
Ali Taygun yalnızca oyuncu ve yönetmen olarak değil, yazar ve çevirmen olarak da çalıştı. Başta William Shakespeare olmak üzere İngilizce yazılmış çeşitli tiyatro eserlerini Türkçeye çevirdi ve bazı eserleri sahne için uyarladı. Masal Bahçesi adlı tiyatro oyununu kaleme aldı.
1970’lerin sonlarından itibaren çeşitli gazete ve dergilerde tiyatro, gösteri sanatları, estetik, felsefe ve siyaset üzerine yazılar yayımladı. Kariyerinin ilerleyen döneminde Yeditepe Üniversitesi’nde tiyatro dersleri vererek deneyimini öğrencilerle paylaştı.
Habitat II ve Lirik Tarih Gösterisi
1996’da İstanbul’da düzenlenen Birleşmiş Milletler Habitat II Konferansı’nın açılışı kapsamında gerçekleştirilen Lirik Tarih Gösterisini tasarlayıp yönetti. Çok sayıda sanatçının yer aldığı gösteri, Taygun’un büyük ölçekli sahne projeleri arasındaki önemli çalışmalarından biri oldu.
Barış ve İnsan Hakları Çalışmaları
Sanat çalışmalarının yanında toplumsal ve siyasal konularla da ilgilenen Ali Taygun, 1970’li yıllarda Barış Derneği’nin çalışmalarında yer aldı. 12 Eylül döneminde Barış Davası kapsamında yargılandı ve bir süre tutuklu kaldı. Uzun süren yargılama sürecinin ardından 1989’da hakkındaki davalardan beraat etti.
Aynı yıl insan hakları alanındaki çalışmaları nedeniyle Helsinki Watch tarafından dikkat çeken insan hakları gözlemcileri arasında gösterildi. Danimarka’daki PL Vakfı tarafından verilen bir ödülü de Uluslararası Af Örgütü ile paylaştığı biyografik kaynaklarda belirtilmektedir.
Özel Hayatı
Ali Taygun’un ilk evliliğini tiyatro sanatçısı Meral Taygun ile yaptığı bilinmektedir. Bu evlilikten Ceren adlı bir kızı dünyaya geldi. Daha sonra opera yönetmeni ve sanat yöneticisi Yekta Kara ile evlendi; çiftin Haydar Can adlı bir oğlu oldu.
Ölümü
Bir süredir akciğer kanseri nedeniyle tedavi gören Ali Taygun, 16 Aralık 2009’da İstanbul’da geçirdiği kalp krizi sonucu 66 yaşında hayatını kaybetti. Şehir Tiyatroları Fatih Reşat Nuri Güntekin Sahnesi’nde düzenlenen veda töreninin ardından İstanbul’da toprağa verildi.
Tiyatro yönetmenliği, oyunculuk, çeviri, yazarlık ve eğitimcilik çalışmalarını aynı kariyer içinde buluşturan Ali Taygun, özellikle İstanbul Şehir Tiyatroları’ndaki yönetmenlik çalışmaları ve sahne sanatlarının düşünsel yönüne verdiği önemle Türk tiyatrosunda iz bırakan isimlerden biri oldu.
