Ayşen Gruda kimdir?
Ayşen Gruda, Türk tiyatrosu ve sinemasının en tanınmış kadın komedi oyuncularından biridir. Doğal oyunculuğu, güçlü gözlem yeteneği ve kendine özgü mizah anlayışıyla özellikle Yeşilçam'ın klasikleşmiş komedi filmlerinin vazgeçilmez isimlerinden biri haline gelmiştir.
Ayşen Gruda kimdir?
Ayşen Gruda, doğum adıyla Ayşen Erman, 22 Ağustos 1944 tarihinde İstanbul'un Yeşilköy semtinde dünyaya geldi. Erman ailesinin ortanca kızıydı. Çocukluk yıllarını sanatla iç içe bir ortamda geçirdi; annesinin tiyatroya olan ilgisi ve evde yapılan gölge oyunları, onun oyunculuğa yakınlaşmasında etkili oldu.
Gruda'nın taklit yeteneği daha çocuk yaşlarda fark edildi. Mahalledeki insanları ve komşularını gözlemleyip taklit etmesi, ilerleyen yıllarda komedi oyunculuğunda en güçlü özelliklerinden biri haline gelecek gözlem yeteneğinin erken işaretlerinden biriydi.
Ayşen Gruda aslında eğitimine devam edip avukat olmayı düşünüyordu. Ancak lise ikinci sınıfta okurken babasının hayatını kaybetmesi üzerine ailesine ekonomik olarak destek olmak zorunda kaldı ve eğitimini yarıda bıraktı.
Tiyatro kariyerinin başlangıcı
Ayşen Gruda'nın profesyonel sanat yaşamı 1962 yılında başladı. Tevfik Bilge'nin turne tiyatrosunda sahnelenen Kongre Eğleniyor adlı vodvilde küçük bir hizmetçi karakterini canlandırdı.
Daha sonra çeşitli tiyatro topluluklarında çalışan Gruda, Ankara Meydan Sahnesi'nde de sahneye çıktı. Tiyatro yıllarında müzikal ve kabare yapımlarında rol aldı; Mum Söndü, Devekuşu Kabare, Hababam Sınıfı Müzikali ve Yedi Kocalı Hürmüz gibi yapımlarda seyirci karşısına çıktı.
Tiyatro deneyimi, onun sinemadaki komedi anlayışının temelini oluşturdu. Gruda daha sonra verdiği röportajlarda oyunculukta gözlem yapmanın ve karakteri içeriden anlamanın önemini sık sık vurguladı.
Domates Güzeli Nahide Şerbet
Ayşen Gruda'nın Türkiye çapında tanınmasını sağlayan en önemli dönüm noktalarından biri 1977 yılında televizyonda canlandırdığı Domates Güzeli Nahide Şerbet karakteri oldu.
Bir eğlence programındaki skeçte hayat verdiği bu karakter kısa sürede büyük ilgi gördü ve sanatçı yıllar boyunca Domates Güzeli lakabıyla anıldı. Gruda, bu karakteri kendi komedi anlayışını ortaya koyduğu en önemli tiplemelerden biri olarak değerlendirdi.
Yeşilçam yılları
Ayşen Gruda'nın sinema kariyeri özellikle 1970'li yılların ikinci yarısından itibaren hız kazandı. Yakın dostu Adile Naşit'in kendisini yönetmen Ertem Eğilmez ile tanıştırması, sinema kariyerinde önemli bir dönüm noktası oldu.
Gruda; Kemal Sunal, Şener Şen, Adile Naşit, Münir Özkul, İlyas Salman, Halit Akçatepe ve Tarık Akan gibi Yeşilçam'ın en önemli oyuncularıyla aynı yapımlarda rol aldı.
Tosun Paşa, Süt Kardeşler, Çöpçüler Kralı, Şabanoğlu Şaban, Gülen Gözler, Neşeli Günler, Hababam Sınıfı Tatilde ve Hababam Sınıfı Güle Güle gibi filmler, Ayşen Gruda'nın geniş kitleler tarafından tanınmasını sağlayan başlıca yapımlar arasında yer aldı.
Çiçek Abbas ve Şekerpare
1980'li yıllarda da sinema kariyerini yoğun biçimde sürdüren Ayşen Gruda, 1982 yapımı Çiçek Abbas, Doktor Civanım ve Dolap Beygiri gibi yapımlarda rol aldı.
1983 yılında Atıf Yılmaz'ın yönettiği Şekerpare filminde de önemli bir karaktere hayat verdi. İlyas Salman, Şener Şen ve Yaprak Özdemiroğlu ile birlikte rol aldığı film, zamanla Türk sinemasının sevilen klasiklerinden biri haline geldi.
1980'lerin ikinci yarısında Namuslu, Şendul Şaban, Aile Pansiyonu ve Seyyar Kamil gibi yapımlarda da izleyici karşısına çıktı.
Televizyon dizileri
Ayşen Gruda, sinemanın yanı sıra televizyon dizilerinde de uzun yıllar rol aldı. Kaygısızlar, İbret-i Alem, Peri Masalı, Cennet Mahallesi, İki Aile, Gece Gündüz ve farklı dönemlerde yayımlanan başka televizyon projelerinde yer aldı.
Televizyondaki performansları sayesinde yalnızca Yeşilçam kuşağının değil, daha genç izleyicilerin de yakından tanıdığı bir oyuncu haline geldi.
Son dönem çalışmaları
Gruda ilerleyen yaşına rağmen oyunculuğu bırakmadı. 2010 yapımı Kağıt, 2014 yapımı Pek Yakında, 2016 yapımı Dedemin Fişi ve 2018 yapımı Sevgili Komşum gibi filmlerde rol aldı.
2017 yılında Kırkından Sonra adlı tiyatro oyununda sahneye çıkan sanatçı, sağlık sorunlarına rağmen çalışmayı sürdürdü. 2018 yılında rol aldığı Sevgili Komşum, kariyerinin son dönemindeki yapımlardan biri oldu.
Ayşen Gruda'nın özel hayatı
Ayşen Gruda, Ankara Meydan Sahnesi'nde tanıştığı tiyatro oyuncusu Yılmaz Gruda ile 1965 yılında evlendi. Bu evlilikten Elvan Gruda adında bir kızları dünyaya geldi.
Kızının doğumunun ardından bir süre tiyatroya ara veren Ayşen Gruda, Yılmaz Gruda ile olan evliliğini 1976 yılında sonlandırdı. Boşanmanın ardından da sanat dünyasında tanındığı Gruda soyadını kullanmaya devam etti.
Ayşen Gruda'nın ablaları ve kardeşleri arasında da oyunculukla uğraşan isimler bulunuyordu. Ablası Ayten Erman ve kardeşi Ayben Erman da oyunculuk yaptı.
Ödülleri
Ayşen Gruda uzun sanat yaşamı boyunca hem oyunculuk performansları hem de Türk sinemasına yaptığı katkılar nedeniyle çeşitli ödüllere değer görüldü.
- 2006 - Sadri Alışık Ödülleri, En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu
- 2010 - Antalya Altın Portakal Film Festivali, En İyi Yardımcı Kadın Oyuncu - Kağıt
- 2012 - İstanbul Film Festivali, Onur Ödülü
- 2015 - Antalya Film Festivali, Yaşam Boyu Onur Ödülü
Ayşen Gruda'nın öne çıkan yapımları
- Tosun Paşa
- Süt Kardeşler
- Çöpçüler Kralı
- Şabanoğlu Şaban
- Gülen Gözler
- Neşeli Günler
- Hababam Sınıfı Tatilde
- Hababam Sınıfı Güle Güle
- Çiçek Abbas
- Doktor Civanım
- Dolap Beygiri
- Şekerpare
- Namuslu
- Şendul Şaban
- Aile Pansiyonu
- Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?
- Pek Yakında
- Kağıt
- Dedemin Fişi
- Sevgili Komşum
Ölümü
Ayşen Gruda, pankreas kanseri nedeniyle bir süre tedavi gördü. Hastalığın ilerleyen döneminde karaciğerine yayılması ve farklı sağlık sorunlarının ortaya çıkması üzerine hastanede yoğun bakıma alındı.
Usta oyuncu, 23 Ocak 2019 tarihinde İstanbul'da tedavi gördüğü hastanede 74 yaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.
Yarım yüzyılı aşan sanat yaşamında tiyatrodan sinemaya, televizyondan kabareye kadar çok geniş bir alanda çalışan Ayşen Gruda, güçlü karakter oyunculuğu ve kendine özgü mizahıyla Türk sinema tarihinin unutulmaz isimlerinden biri olarak anılmaktadır.
